Kolory – informacja i emocje (cz.I)
[caption id="attachment_179" align="alignnone" width="300" caption="Spectrum kolorów"]
[/caption]
Barwa i kolor
Trudno wyobrazić sobie serwis internetowy, aplikację, czy też dowolny interfejs, który nie korzystałby z ogromnych możliwości, jakie dają kolory. Oczywiście zdarzają się wyjątki, które wynikają najczęściej z nietypowej konwencji, zamysłu projektanta, bądź też ograniczeń technicznych w prezentacji informacji. Są to jednak odosobnione przypadki, prawie niespotykane w świecie Internetu, gdzie możliwości techniczne pozwalają na odwzorowania kolorów w stopniu przekraczającym możliwości ludzkiej percepcji. Tak jak kiedyś druk monochromatyczny został wyparty przez druk kolorowy, tak dzisiaj pojęcia CGA, EGA, Hercules Graphics Card, Amber Monochrome SVGA odchodzą w zapomnienie. Kolory są wszechobecne i wykorzystywane przez projektantów bez ograniczeń.
Ma to swoje analogie w technologii druku, która jednak już dużo wcześniej pozwoliła cieszyć się drukarzom niemal całkowitą wolnością w kwestii doboru kolorów. Należy jedynie wspomnieć o podstawowej różnicy między obrazem drukowanym a wyświetlanym. Mianowicie w wypadku druku mamy do czynienia z odbiciem światła (czy precyzyjniej widzialnej części fal świetlnych) od powierzchni pokrytej farbami drukarskimi, natomiast w wypadku wyświetlaczy ze światłem emitowanym. Różnice te są oczywiście zależne od technologii (np. CRT, LCD, PDP), jednak upraszczając, efektem jest emisja światła widzialnego.
Czy odbite, czy wyemitowane, światło w postaci fali dociera do oka, gdzie zostaje rozpoznane za pomocą receptorów (pręciki - ok. 120 milionów i czopki - ok. 5 milionów). Czopki dzielą się na 3 rodzaje: krótkie (445 nm, kolor niebieski), średnie (535 nm, kolor zielony), długie (665 nm, kolor czerwony) i są odpowiedzialne za rozpoznanie trzech podstawowych kolorów, odpowiadających odpowiednim długościom fali. Rzecz jasna te informacje zostają rozpoznane i przetworzone z kolei przez mózg, który dokonuje klasyfikacji obserwowanego koloru.
[caption id="attachment_168" align="alignnone" width="269" caption="Human spectral sensitivity of color"]
[/caption]
W języku polskim pojęcia "barwa" i "kolor" traktuje się najczęściej jako synonimy. Jednak w literaturze przedmiotu "barwa" jest wielkością mierzalną o określonych danych liczbowych i to ona określa rzeczywistość obiektywną w odróżnieniu do koloru, który podlega subiektywnej percepcji. Z owej "subiektywności" kolorów wynikła konieczność zarządzania nimi oraz powstania systemów to zarządzanie umożlwiających - Color Management Systems
Symbole i znaczenie
Zainteresowanie człowieka kolorami oraz percepcją barw sięga samych początków sztuki, odsyłając do czasów prehistorycznych. Jednym z najstarszych rozpoznanych przez naukowców przykładów wykorzystania symboliki kolorów przez człowieka jest ochra. Minerał ten składający się głównie z tlenków żelaza wyróżniał się intensywnie czerwoną barwą.
Był kojarzony w bezpośredni sposób z krwią, czyli pierwiastkiem życia. Służył do rytualnego ozdabiania ciała, a jego ślady znajdujemy także w miejscach pochówków, gdzie pełnił rolę symbolu wiary w powtórne narodziny, bądź życia po śmierci.
Już wtedy kolor jako element symboliki przedstawień był nośnikiem emocji i częściowo informacji.
W późniejszych epokach historycznych zwiększyło się znaczenie funkcji informacyjnej koloru. Dobrym przykładem będzie malarstwo egispkie okresu Starego Państwa (kształtuje się wtedy kanon sztuki egipskiej), kiedy to nadawano cechy i funkcje przedstawianym postaciom przy pomocy określonego koloru, np: mężczyzna - kolor czerwony, kobieta - żółty, bóstwo - kolor niebieski lub zielony.
[caption id="attachment_172" align="alignnone" width="300" caption="Fragment egipskiego papirusu"]
[/caption]
Podobne przykłady można mnożyć w nieskończoność, gdyż takie zastosowanie kolorów miało i ma nadal miejsce we wszystkich kulturach świata (oczywiście z uwzględnieniem różnic etnicznych, geograficznych i historycznych). Kolory niezmiennie od tysięcy lat spełniają dwie podstawowe funkcje: nośnika emocji lub/i informacji.
Informacja i emocje
Z tego względu warto zastanowić nad kolorami w kontekście "Usability" (użyteczności) oraz "User Experience" (UX, doświadczeń użytkownika i powstających w ich wyniku emocji). Jeśli potraktujemy użyteczność (jak w licznych definicjach) jako proces będący integralną częścią user experience, twierdzenie, że rola kolorów w usability sprowadza się do funkcji nośnika informacji, a w wypadku UX do nośnika emocji nasunie nam się samo.
Przykładowo dla projektanta interfejsu rola koloru może sprowadzać się ściśle do funkcji informacyjnej. Każda z sekcji strony i związanych z nią elementów nawigacyjnych może być identyfikowana z innym kolorem (lub tonacją kolorów): pomoc, regulaminy, FAQ - kolor zielony; strony związane z użytkownikiem - kolor czerowny; produkty na sprzedaż - kolor niebieski itd.
W tym wypadku ma to uzasadnienie w zwiększaniu pojemności pamięci krótkotrwałej oraz łatwości przy korzystaniu z takiej nawigacji, czyli usability.
Doświadczony designer skupi się z kolei na wywoływaniu określonych emocji u użytkowników i zaprojektuje np. serwis skierowany do kobiet, używając koloru różowego i utrzymując go w palecie kolorów pochodnych. Takie podejście do tematu wywoła bez wątpienia pozytywne emocje użytkowników (w tym wypadku kobiet, u których te kolory wzbudzają pozytywne odczucia). Zabieg odwrotny, czyli zły dobór kolorów wywoła oczywiście skutek inny od zamierzonego. Nikt przy zdrowych zmysłach nie użyje różu dla portalu tematycznego dla miłośników choperów i haevy metalu...
Kolor może też spełniać funkcję symboliczną, która powstała w wyniku utrwalenia się pewnych pojęć i znaczeń wraz z upływem czasu, w wyniku przyzwyczajeń, stereotypów społecznych i kulturowych.
Projektanci identyfikacji wizualnej (wchodzącej w skład Corporate Identity) powinni posiadać sporą wiedzę na ten temat, aby zaprojektowane przez nich elementy identyfikacji (np. logotyp, sygnet, visual key) potrafiły poprzez kolor wywołać konkretne emocje i odczucia. Kolor niebieski na przykład jest podświadomie kojarzony z wodą, niebem, przestrzenią, ogromem, aspektem duchowym, a przez to z bezpieczeństwem i spokojem. Nie bez powodu duże firmy z branży IT wykorzystują najczęściej właśnie niebieski do identyfikacji wizualnej (IBM, Intel, HP)
Nie należy jednak po żadnym pozorem zapominać o licznych różnicach kulturowych mających istotny wpływ na percepcję barw!
Projektanci powinni wyczulić się na ten problem i unikać uproszczeń oraz zbyt pochopnego generalizowania. Poniższa tablica bardzo dobrze ilustruje to zagadnienie i ukazuje jak łatwo ulegamy stereotypom własnego kręgu kulturowego.
[caption id="attachment_146" align="alignnone" width="226" caption="Color Symbolism"]
[/caption]
Bibliografia
1. K. Michałowski, J. Lipińska, Encyklopedia sztuki starożytnej - Europa, Azja, Afryka, Ameryka, 1998.
2. S. Popek, Barwy i psychika, UMCS, 1999.
3. J. Kyrnin, Color Symbolism Chart by Culture. Understand the Meanings of Color in Various Cultures Around the World,
http://webdesign.about.com/od/colorcharts/l/bl_colorculture.htm.
4. The Perception of Color,
http://webvision.med.utah.edu/KallColor.html.
5. Color Project, Percepcja kolorów,
http://www.color-project.com/percepcja_kolorow/percepcja_kolorow.html.
[/caption]
Barwa i kolor
Trudno wyobrazić sobie serwis internetowy, aplikację, czy też dowolny interfejs, który nie korzystałby z ogromnych możliwości, jakie dają kolory. Oczywiście zdarzają się wyjątki, które wynikają najczęściej z nietypowej konwencji, zamysłu projektanta, bądź też ograniczeń technicznych w prezentacji informacji. Są to jednak odosobnione przypadki, prawie niespotykane w świecie Internetu, gdzie możliwości techniczne pozwalają na odwzorowania kolorów w stopniu przekraczającym możliwości ludzkiej percepcji. Tak jak kiedyś druk monochromatyczny został wyparty przez druk kolorowy, tak dzisiaj pojęcia CGA, EGA, Hercules Graphics Card, Amber Monochrome SVGA odchodzą w zapomnienie. Kolory są wszechobecne i wykorzystywane przez projektantów bez ograniczeń.
Ma to swoje analogie w technologii druku, która jednak już dużo wcześniej pozwoliła cieszyć się drukarzom niemal całkowitą wolnością w kwestii doboru kolorów. Należy jedynie wspomnieć o podstawowej różnicy między obrazem drukowanym a wyświetlanym. Mianowicie w wypadku druku mamy do czynienia z odbiciem światła (czy precyzyjniej widzialnej części fal świetlnych) od powierzchni pokrytej farbami drukarskimi, natomiast w wypadku wyświetlaczy ze światłem emitowanym. Różnice te są oczywiście zależne od technologii (np. CRT, LCD, PDP), jednak upraszczając, efektem jest emisja światła widzialnego.
Czy odbite, czy wyemitowane, światło w postaci fali dociera do oka, gdzie zostaje rozpoznane za pomocą receptorów (pręciki - ok. 120 milionów i czopki - ok. 5 milionów). Czopki dzielą się na 3 rodzaje: krótkie (445 nm, kolor niebieski), średnie (535 nm, kolor zielony), długie (665 nm, kolor czerwony) i są odpowiedzialne za rozpoznanie trzech podstawowych kolorów, odpowiadających odpowiednim długościom fali. Rzecz jasna te informacje zostają rozpoznane i przetworzone z kolei przez mózg, który dokonuje klasyfikacji obserwowanego koloru.
[caption id="attachment_168" align="alignnone" width="269" caption="Human spectral sensitivity of color"][/caption]
W języku polskim pojęcia "barwa" i "kolor" traktuje się najczęściej jako synonimy. Jednak w literaturze przedmiotu "barwa" jest wielkością mierzalną o określonych danych liczbowych i to ona określa rzeczywistość obiektywną w odróżnieniu do koloru, który podlega subiektywnej percepcji. Z owej "subiektywności" kolorów wynikła konieczność zarządzania nimi oraz powstania systemów to zarządzanie umożlwiających - Color Management Systems
Symbole i znaczenie
Zainteresowanie człowieka kolorami oraz percepcją barw sięga samych początków sztuki, odsyłając do czasów prehistorycznych. Jednym z najstarszych rozpoznanych przez naukowców przykładów wykorzystania symboliki kolorów przez człowieka jest ochra. Minerał ten składający się głównie z tlenków żelaza wyróżniał się intensywnie czerwoną barwą.
Był kojarzony w bezpośredni sposób z krwią, czyli pierwiastkiem życia. Służył do rytualnego ozdabiania ciała, a jego ślady znajdujemy także w miejscach pochówków, gdzie pełnił rolę symbolu wiary w powtórne narodziny, bądź życia po śmierci.
Już wtedy kolor jako element symboliki przedstawień był nośnikiem emocji i częściowo informacji.
W późniejszych epokach historycznych zwiększyło się znaczenie funkcji informacyjnej koloru. Dobrym przykładem będzie malarstwo egispkie okresu Starego Państwa (kształtuje się wtedy kanon sztuki egipskiej), kiedy to nadawano cechy i funkcje przedstawianym postaciom przy pomocy określonego koloru, np: mężczyzna - kolor czerwony, kobieta - żółty, bóstwo - kolor niebieski lub zielony.
[caption id="attachment_172" align="alignnone" width="300" caption="Fragment egipskiego papirusu"][/caption]
Podobne przykłady można mnożyć w nieskończoność, gdyż takie zastosowanie kolorów miało i ma nadal miejsce we wszystkich kulturach świata (oczywiście z uwzględnieniem różnic etnicznych, geograficznych i historycznych). Kolory niezmiennie od tysięcy lat spełniają dwie podstawowe funkcje: nośnika emocji lub/i informacji.
Informacja i emocje
Z tego względu warto zastanowić nad kolorami w kontekście "Usability" (użyteczności) oraz "User Experience" (UX, doświadczeń użytkownika i powstających w ich wyniku emocji). Jeśli potraktujemy użyteczność (jak w licznych definicjach) jako proces będący integralną częścią user experience, twierdzenie, że rola kolorów w usability sprowadza się do funkcji nośnika informacji, a w wypadku UX do nośnika emocji nasunie nam się samo.
Przykładowo dla projektanta interfejsu rola koloru może sprowadzać się ściśle do funkcji informacyjnej. Każda z sekcji strony i związanych z nią elementów nawigacyjnych może być identyfikowana z innym kolorem (lub tonacją kolorów): pomoc, regulaminy, FAQ - kolor zielony; strony związane z użytkownikiem - kolor czerowny; produkty na sprzedaż - kolor niebieski itd.
W tym wypadku ma to uzasadnienie w zwiększaniu pojemności pamięci krótkotrwałej oraz łatwości przy korzystaniu z takiej nawigacji, czyli usability.
Doświadczony designer skupi się z kolei na wywoływaniu określonych emocji u użytkowników i zaprojektuje np. serwis skierowany do kobiet, używając koloru różowego i utrzymując go w palecie kolorów pochodnych. Takie podejście do tematu wywoła bez wątpienia pozytywne emocje użytkowników (w tym wypadku kobiet, u których te kolory wzbudzają pozytywne odczucia). Zabieg odwrotny, czyli zły dobór kolorów wywoła oczywiście skutek inny od zamierzonego. Nikt przy zdrowych zmysłach nie użyje różu dla portalu tematycznego dla miłośników choperów i haevy metalu...
Kolor może też spełniać funkcję symboliczną, która powstała w wyniku utrwalenia się pewnych pojęć i znaczeń wraz z upływem czasu, w wyniku przyzwyczajeń, stereotypów społecznych i kulturowych.
Projektanci identyfikacji wizualnej (wchodzącej w skład Corporate Identity) powinni posiadać sporą wiedzę na ten temat, aby zaprojektowane przez nich elementy identyfikacji (np. logotyp, sygnet, visual key) potrafiły poprzez kolor wywołać konkretne emocje i odczucia. Kolor niebieski na przykład jest podświadomie kojarzony z wodą, niebem, przestrzenią, ogromem, aspektem duchowym, a przez to z bezpieczeństwem i spokojem. Nie bez powodu duże firmy z branży IT wykorzystują najczęściej właśnie niebieski do identyfikacji wizualnej (IBM, Intel, HP)
Nie należy jednak po żadnym pozorem zapominać o licznych różnicach kulturowych mających istotny wpływ na percepcję barw!
Projektanci powinni wyczulić się na ten problem i unikać uproszczeń oraz zbyt pochopnego generalizowania. Poniższa tablica bardzo dobrze ilustruje to zagadnienie i ukazuje jak łatwo ulegamy stereotypom własnego kręgu kulturowego.
[caption id="attachment_146" align="alignnone" width="226" caption="Color Symbolism"]
[/caption]
Bibliografia
1. K. Michałowski, J. Lipińska, Encyklopedia sztuki starożytnej - Europa, Azja, Afryka, Ameryka, 1998.
2. S. Popek, Barwy i psychika, UMCS, 1999.
3. J. Kyrnin, Color Symbolism Chart by Culture. Understand the Meanings of Color in Various Cultures Around the World,
http://webdesign.about.com/od/colorcharts/l/bl_colorculture.htm.
4. The Perception of Color,
http://webvision.med.utah.edu/KallColor.html.
5. Color Project, Percepcja kolorów,
http://www.color-project.com/percepcja_kolorow/percepcja_kolorow.html.